Stare bajki Disneya

„Stare bajki Disneya” to nie tylko Królewna Śnieżka, Kopciuszek i Król Lew. Do jednego worka często wrzuca się również filmy Pixara, seriale z Myszką Miki, animacje telewizyjne oraz kontynuacje wydawane bezpośrednio na kasetach VHS i płytach DVD. To błąd, który skutecznie rozmywa historię studia.

W tym zestawieniu granica jest konkretna: obejmuje ono pełnometrażowe filmy Walt Disney Animation Studios od 1937 do końca 2000 roku. Otrzymujemy 40 produkcji — 39 tradycyjnych klasyków ujętych w archiwalnym katalogu D23 oraz komputerowego Dinozaura, który figuruje w oficjalnej filmografii studia, ale nie został włączony do dawnej listy animacji rysunkowych. Nie uwzględniam filmów Pixara, kinowych produkcji innych oddziałów Disneya, seriali ani sequeli wydanych bezpośrednio na rynek domowy.

Rok umieszczony przy tytule oznacza rok premiery przyjęty w amerykańskim katalogu Disneya, a nie moment rozpoczęcia prac. Produkcja niektórych filmów trwała kilka lat. Wyjaśnia to również, dlaczego przy takich tytułach jak Saludos Amigos, Trzej Caballeros czy Fantazja 2000 można spotkać w różnych źródłach dwie daty.

Co naprawdę zalicza się do starych bajek Disneya?

Najuczciwszym kryterium jest producent, format i miejsce filmu w oficjalnej filmografii. Sama obecność zamku Disneya przed seansem nie wystarcza.

Do zestawienia wchodzą:

• pełnometrażowe animacje kinowe głównego studia Disneya;
• filmy rysunkowe, składankowe i muzyczne;
• produkcje łączące animację z krótkimi fragmentami aktorskimi, jeżeli znajdują się w głównym kanonie studia;
• Dinozaur jako komputerowy wyjątek z 2000 roku.

Poza listą pozostają:

• krótkometrażówki z Myszką Miki, Kaczorem Donaldem i Goofym;
• seriale, takie jak Kacze opowieści, Gumisie czy Brygada RR;
• filmy Pixara, w tym Toy Story, Dawno temu w trawie i Toy Story 2;
• animacje poklatkowe, np. Miasteczko Halloween;
• kontynuacje wydawane bezpośrednio na VHS lub DVD, takie jak Król Lew II: Czas Simby, Pocahontas II: Podróż do Nowego Świata czy Dzwonnik z Notre Dame II. Archiwum D23 również rozdziela główny kanon kinowy od produkcji direct-to-video i filmów innych działów firmy.

Osobny problem stanowią polskie tytuły. Najbardziej znane filmy mają utrwalone nazwy, ale część animacji składankowych z lat 40. przez dekady nie była w Polsce regularnie dystrybuowana. Dlatego Make Mine Music nadal funkcjonuje przede wszystkim pod tytułem angielskim. Z kolei Fun and Fancy Free, Melody Time oraz The Adventures of Ichabod and Mr. Toad można znaleźć odpowiednio jako Figle i androny, Kolorowe melodie i Przygody Ichaboda i Pana Ropucha.

Przy planowaniu rodzinnego maratonu nie polecam zaczynać mechanicznie od roku 1937 i oglądać wszystkiego bez przerwy. Filmy z lat 1943–1949 są przeważnie antologiami: nie opowiadają jednej historii, mają nierówny rytm i często wymagają większej cierpliwości. Najpierw lepiej obejrzeć filary katalogu — Królewnę Śnieżkę, Kopciuszka, 101 dalmatyńczyków, Księgę dżungli, Małą Syrenkę i Króla Lwa — a dopiero później uzupełnić mniej znane pozycje.

Klasyczne i zapomniane animacje Disneya z lat 1937–1988

Złota era: 1937–1942

• 1. Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków (Snow White and the Seven Dwarfs) — 1937.
  Pierwszy pełnometrażowy film animowany Disneya. Królewna ucieka przed zazdrosną królową i trafia do chaty siedmiu krasnoludków, lecz zatrute jabłko doprowadza plan macochy niemal do końca. Film powstawał około trzech lat, kosztował mniej więcej 1,4 mln dolarów i trwa 83 minuty. Dla małych dzieci przemiana królowej, scena w lesie i finałowa burza nadal potrafią być mocne.
• 2. Pinokio (Pinocchio) — 1940.
  Drewniany pajacyk ożywiony przez Błękitną Wróżkę może zostać prawdziwym chłopcem, ale najpierw musi nauczyć się odpowiedzialności. Po drodze trafia do teatru Stromboliego, na Wyspę Przyjemności i do wnętrza wieloryba Monstro. To film znacznie mroczniejszy, niż sugerują piosenki: dzieci są oszukiwane, więzione i zamieniane w osły. Morał jest prosty, lecz konsekwencje błędnych decyzji pokazano bez znieczulenia.
• 3. Fantazja (Fantasia) — 1940.
  Osiem animowanych interpretacji muzyki klasycznej, między innymi utworów Bacha, Beethovena, Strawińskiego i Musorgskiego. Nie ma jednej fabuły; film działa jak dwugodzinny koncert połączony z eksperymentalną animacją. Najbardziej rozpoznawalnym fragmentem jest Uczeń czarnoksiężnika z Myszką Miki. To zły wybór dla dziecka oczekującego szybkiej przygody, za to świetny dla widza zainteresowanego muzyką i historią animacji. Sekwencja Noc na Łysej Górze może przestraszyć przedszkolaka.
• 4. Dumbo (Dumbo) — 1941.
  Mały słoń o nienaturalnie dużych uszach jest wyśmiewany w cyrku i oddzielony od matki. Dzięki przyjaźni z myszką Tymoteuszem odkrywa, że potrafi latać. Film trwa tylko 64 minuty i nie ma rozwlekłych pobocznych historii, ale emocjonalnie uderza mocno: scena spotkania Dumbo z uwięzioną matką pozostaje jedną z najsmutniejszych w katalogu. Surrealistyczny pochód różowych słoni również nie każdemu dziecku przypadnie do gustu.
• 5. Bambi (Bambi) — 1942.
  Historia dorastania młodego jelenia: od pierwszych kroków i przyjaźni z Tuptusiem po utratę matki, rywalizację o partnerkę i pożar lasu. Disney ograniczył typowy komediowy dialog, stawiając na obserwację przyrody, muzykę i zmianę pór roku. Film bywa spokojny, a chwilę później brutalnie przypomina o polowaniach i śmierci. Nie jest dobrym „uspokajaczem” przed snem dla dziecka, które mocno przeżywa utratę rodzica.

Filmy składankowe i wojenne ograniczenia: 1943–1949

• 6. Saludos Amigos (Saludos Amigos) — 1943.
  Czteroczęściowe połączenie animacji i materiału podróżniczego z Ameryki Południowej. Kaczor Donald odwiedza jezioro Titicaca, Goofy wciela się w argentyńskiego gaucho, a widz poznaje brazylijskiego José Cariocę. Światowa premiera odbyła się w Rio de Janeiro w 1942 roku, lecz amerykański katalog podaje 1943. To 42-minutowa ciekawostka kulturowa i historyczna, a nie klasyczna baśń z początkiem, konfliktem i finałem.
• 7. Trzej Caballeros (The Three Caballeros) — 1945.
  Kaczor Donald, brazylijski José Carioca i meksykański kogut Panchito podróżują przez barwną, muzyczną wizję Ameryki Łacińskiej. Film miesza animację, taniec i zdjęcia aktorskie, często celowo rezygnując z logicznej narracji. Premiera w Meksyku odbyła się w grudniu 1944 roku, natomiast wejście do kin amerykańskich — w lutym 1945 roku. Wizualnie to szalony eksperyment; fabularnie potrafi męczyć chaosem.
• 8. Make Mine Music (Make Mine Music) — 1946.
  Dziesięć muzycznych segmentów przygotowanych w okresie, gdy studio nie mogło pozwolić sobie na kosztowną, jednolitą superprodukcję. Są tu jazz, ballady, humor, abstrakcja oraz historia wieloryba, który marzy o śpiewaniu w operze. Film nie ma utrwalonego polskiego tytułu i pozostaje jedną z najmniej dostępnych oraz najmniej znanych pozycji w kanonie. To materiał dla kolekcjonerów i osób zainteresowanych warsztatem studia, nie najlepszy pierwszy kontakt dziecka z Disneyem.
• 9. Figle i androny (Fun and Fancy Free) — 1947.
  Dwie osobne opowieści. Pierwsza dotyczy cyrkowego niedźwiadka Bongo, który ucieka na wolność, druga jest wersją baśni o magicznej fasoli z Myszką Miki, Donaldem i Goofym. Całość łączą Świerszcz Jiminy i fragmenty aktorskie. Druga część ma więcej energii, natomiast historia Bonga zawiera dziwny dziś motyw uderzenia jako znaku sympatii — dobrze go dziecku wyjaśnić, zamiast udawać, że scena się nie zestarzała.
• 10. Kolorowe melodie (Melody Time) — 1948.
  Siedem samodzielnych opowieści połączonych muzyką. Pojawiają się między innymi Johnny Appleseed, Pecos Bill, zimowa historia miłosna i dynamiczne Bumble Boogie. Film przypomina zbiór ilustrowanych piosenek, więc nie należy oczekiwać jednej przygody ani stałych bohaterów. Najlepiej oglądać go segmentami; puszczony w całości ma nierówny rytm i może znużyć młodszych widzów.
• 11. Przygody Ichaboda i Pana Ropucha (The Adventures of Ichabod and Mr. Toad) — 1949.
  Dwie adaptacje literackie: O czym szumią wierzby Kennetha Grahame’a oraz Legenda o Sennej Kotlinie Washingtona Irvinga. Pan Ropuch wpada w kłopoty przez obsesję na punkcie pojazdów, natomiast nauczyciel Ichabod Crane spotyka Jeźdźca bez Głowy. Pierwsza część jest lekką komedią, druga zmienia się w pełnoprawną opowieść grozy. Finałowy pościg lepiej zostawić dzieciom, które dobrze znoszą mroczne historie.

Powrót do jednej fabuły: 1950–1967

• 12. Kopciuszek (Cinderella) — 1950.
  Osierocona dziewczyna jest wykorzystywana przez macochę i przyrodnie siostry, lecz z pomocą dobrej wróżki trafia na królewski bal. Ucieczka o północy, zgubiony pantofelek i poszukiwanie jego właścicielki tworzą jedną z najbardziej przejrzystych fabuł Disneya. Sukces filmu pomógł ustabilizować pełnometrażową animację w studiu po trudnych latach 40. To dobry punkt startowy, choć spora część czasu przypada na perypetie myszy i kota Lucyfera.
• 13. Alicja w Krainie Czarów (Alice in Wonderland) — 1951.
  Alicja podąża za Białym Królikiem i trafia do świata, w którym logika nie obowiązuje. Spotyka Kapelusznika, Kota z Cheshire, Gąsienicę i despotyczną Królową Kier. Film jest celowo epizodyczny: kolejne postacie pojawiają się, robią zamieszanie i znikają. Dzieci nastawione na wyraźny cel bohaterki mogą się pogubić, ale językowe żarty, kolory i absurd dobrze wytrzymały próbę czasu.
• 14. Piotruś Pan (Peter Pan) — 1953.
  Piotruś zabiera Wendy i jej braci do Nibylandii, gdzie czekają Zagubieni Chłopcy, syreny, Dzwoneczek i Kapitan Hak. Film ma świetne tempo oraz wyrazistego przeciwnika, lecz zawiera mocno przestarzałe przedstawienie rdzennych mieszkańców Ameryki. Nie trzeba usuwać go z rodzinnego repertuaru, ale nie powinien być puszczany bez komentarza. To także opowieść o lęku przed dorastaniem, a nie wyłącznie piracka przygoda.
• 15. Zakochany kundel (Lady and the Tramp) — 1955.
  Domowa suczka Lady poznaje bezpańskiego Trampa, kiedy jej uporządkowany świat zostaje zachwiany przez pojawienie się dziecka i nieprzyjemnej ciotki. Najsłynniejsza scena to wspólna kolacja z makaronem. Była to pierwsza pełnometrażowa animacja Disneya przygotowana w panoramicznym systemie CinemaScope. Uroku nie traci, ale piosenka kotów syjamskich opiera się na etnicznej karykaturze typowej dla kina lat 50.
• 16. Śpiąca królewna (Sleeping Beauty) — 1959.
  Księżniczka Aurora zostaje przeklęta przez Diabolinę i zapada w sen, z którego może obudzić ją pocałunek prawdziwej miłości. Film kosztował ponad 6 mln dolarów, zachwyca stylizowanymi tłami i muzyką opartą na balecie Czajkowskiego, ale początkowo nie odniósł oczekiwanego sukcesu kasowego. Aurora ma mało wpływu na wydarzenia; prawdziwy konflikt rozgrywa się między trzema wróżkami a Diaboliną. Smok i sekwencja w zamku są intensywne.
• 17. 101 dalmatyńczyków (One Hundred and One Dalmatians) — 1961.
  Cruella de Mon porywa szczenięta, aby uszyć z ich skór futro. Pongo, Czika i sieć zwierzęcych informatorów ruszają na ratunek. Film był przełomowy technologicznie: zastosowanie procesu Xerox pozwoliło przenosić rysunki animatorów na folie bez żmudnego ręcznego kopiowania konturów. Dzięki temu obraz jest surowszy, ale ruch pozostaje żywy. Fabuła jest szybka, czytelna i nadal świetnie działa jako rodzinny thriller.
• 18. Miecz w kamieniu (The Sword in the Stone) — 1963.
  Młody Artur, nazywany Wartem, uczy się pod okiem czarodzieja Merlina. Kolejne lekcje wymagają przemian w rybę, wiewiórkę i ptaka, a finał prowadzi do wyciągnięcia legendarnego miecza z kamienia. Film bardziej przypomina serię edukacyjnych przygód niż wielką opowieść o królu Arturze. Ma sporo humoru, lecz przeciwniczka Madame Mim pojawia się późno, a główny cel bohatera długo pozostaje niejasny.
• 19. Księga dżungli (The Jungle Book) — 1967.
  Wychowany przez wilki Mowgli musi opuścić dżunglę, ponieważ wraca tygrys Shere Khan. Pantera Bagheera próbuje zaprowadzić chłopca do ludzkiej osady, ale beztroski niedźwiedź Baloo ma inny plan. To ostatnia animacja, nad którą Walt Disney sprawował osobisty nadzór przed śmiercią. Film jest pogodniejszy niż literacki pierwowzór i opiera się na muzyce oraz osobowościach bohaterów, choć spotkania z Kaa i Shere Khanem potrafią budować realne napięcie.

Studio po śmierci Walta Disneya: 1970–1988

• 20. Aryskotraci (The Aristocats) — 1970.
  Kotka Duchess i jej trzy kocięta mają odziedziczyć majątek właścicielki. Chciwy lokaj Edgar porzuca je poza Paryżem, licząc, że sam przejmie pieniądze. W powrocie pomaga im uliczny kocur Thomas O’Malley. Film ma prostą konstrukcję, jazzową ścieżkę dźwiękową i niewiele naprawdę groźnych scen. Jednocześnie powtarza schemat zwierząt wracających do domu, więc fabularnie nie jest szczególnie odkrywczy.
• 21. Robin Hood (Robin Hood) — 1973.
  Legenda o Robin Hoodzie została opowiedziana przy pomocy antropomorficznych zwierząt. Robin i Mały John odbierają pieniądze chciwemu księciu Janowi, który gnębi mieszkańców Nottingham podatkami. Największą siłą filmu są bohaterowie i dialogi; wizualnie to produkcja skromniejsza od wystawnych filmów z lat 50. Nie szkodzi jej to tak bardzo, jak można oczekiwać — komediowy rytm nadal działa.
• 22. Przygody Kubusia Puchatka (The Many Adventures of Winnie the Pooh) — 1977.
  Zbiór opowieści ze Stumilowego Lasu o miodzie, wietrznym dniu, Tygrysie i przyjaźni Krzysia z Kubusiem. Film ma strukturę książki z kolejnymi rozdziałami, dlatego łatwo oglądać go w krótszych częściach. Konflikty są niewielkie, humor łagodny, a bohaterowie rozwiązują problemy bez przemocy. To najbezpieczniejszy pierwszy Disney dla wrażliwego przedszkolaka spośród filmów ujętych w tym zestawieniu.
• 23. Bernard i Bianka (The Rescuers) — 1977.
  Myszy należące do międzynarodowego Towarzystwa Pomocy wyruszają na ratunek osieroconej Penny. Dziewczynkę porwała Madame Meduza, która zmusza ją do szukania diamentu w zalanej jaskini. Film łączy ciepłą relację Bernarda i Bianki z zaskakująco ponurym tematem przemocy wobec dziecka. Meduza jest groteskowa, lecz realnie niebezpieczna — dla najmłodszych może być bardziej przerażająca niż klasyczne wiedźmy.
• 24. Lis i Pies (The Fox and the Hound) — 1981.
  Lis Tod i pies myśliwski Miedziak zaprzyjaźniają się jako młode zwierzęta. Dorosłość stawia ich jednak po przeciwnych stronach polowania. To opowieść o przyjaźni niszczonej przez narzucone role, lojalność wobec opiekunów i instynkt. Nie kończy się typowym disneyowskim powrotem do beztroski. Dzieci, które oczekują pogodnej historii o zwierzętach, mogą mocno przeżyć porzucenie Toda i późniejsze polowanie.
• 25. Taran i magiczny kocioł (The Black Cauldron) — 1985.
  Młody Taran próbuje powstrzymać Rogatego Króla przed zdobyciem magicznego kotła, który pozwala tworzyć armię nieumarłych. Film oparto na cyklu Kroniki Prydain Lloyda Alexandra. To najciemniejsza animacja Disneya z omawianego okresu: pojawiają się szkielety, porwania, demoniczny przeciwnik i ponura scenografia. Fabuła bywa poszarpana, a część postaci słabo rozwinięta. Nie wybierałbym jej dla przedszkolaka tylko dlatego, że ma logo Disneya.
• 26. Wielki mysi detektyw (The Great Mouse Detective) — 1986.
  Mysz Basil z Baker Street prowadzi śledztwo w sprawie porwania zabawkarza. Trop prowadzi do profesora Ratigana, który planuje przejąć władzę nad mysim Londynem. Film wykorzystuje schemat Sherlocka Holmesa, ale nie kopiuje go mechanicznie. Jest szybki, dowcipny i ma znakomitego złoczyńcę. Mechanizm zegara Big Bena w finale powstał przy użyciu grafiki komputerowej — to jeden z technicznych kroków prowadzących studio w stronę cyfrowej animacji.
• 27. Oliver i spółka (Oliver & Company) — 1988.
  Luźna wersja Olivera Twista, przeniesiona do Nowego Jorku lat 80. Osierocony kot Oliver dołącza do grupy psów dowodzonych przez Dodgera, a następnie zaprzyjaźnia się z bogatą dziewczynką Jenny. Popowe piosenki i miejska sceneria wyraźnie zdradzają czas powstania. Film ma energię, lecz pod względem animacji i konstrukcji historii pozostaje etapem przejściowym między kryzysem studia a nadchodzącym renesansem.

Renesans Disneya i zamknięcie epoki: 1989–2000

Od Małej Syrenki filmy Disneya zaczęły mieć szybsze tempo, wyraźniejsze pragnienia głównych bohaterów, przeciwników napędzających akcję oraz piosenki przypominające numery z musicali scenicznych. To właśnie produkcje z lat 1989–1999 zbudowały obraz Disneya, który zna większość polskich widzów wychowanych na kasetach VHS.

• 28. Mała Syrenka (The Little Mermaid) — 1989.
  Syrenka Ariel marzy o życiu na lądzie i zakochuje się w księciu Eryku. Wiedźma Urszula daje jej ludzką postać w zamian za głos, ale umowa jest częścią planu przejęcia władzy nad oceanem. Film przywrócił studiu musicalową formułę opartą na wyraźnych piosenkach, komediowych pomocnikach i charyzmatycznym złoczyńcy. To jeden z najlepszych punktów startowych do oglądania renesansu Disneya.
• 29. Bernard i Bianka w krainie kangurów (The Rescuers Down Under) — 1990.
  Bernard i Bianka lecą do Australii, aby uratować chłopca Cody’ego oraz wielkiego orła przed kłusownikiem McLeachem. To pierwszy film będący pełnoprawnym sequelem wcześniejszej pozycji z głównego kanonu. Jednocześnie był pierwszym klasykiem Disneya w całości kolorowanym i składanym cyfrowo w systemie CAPS zamiast tradycyjnych folii animacyjnych. Technicznie ważny, fabularnie bardziej przygodowy niż emocjonalny.
• 30. Piękna i Bestia (Beauty and the Beast) — 1991.
  Belle trafia do zamku Bestii, aby uwolnić uwięzionego ojca. Gospodarz okazuje się księciem objętym klątwą, a jego służba została zamieniona w przedmioty. Poza zamkiem działa Gaston — narcystyczny myśliwy, który nie przyjmuje odmowy. Film świetnie łączy romans, komedię i grozę, choć początkowa agresja Bestii wymaga od widza zaakceptowania wyraźnej przemiany bohatera, a nie usprawiedliwiania jego zachowania.
• 31. Aladyn (Aladdin) — 1992.
  Uliczny złodziejaszek zdobywa magiczną lampę i prosi Dżina, aby zmienił go w księcia. Chce zaimponować księżniczce Dżasminie, podczas gdy wezyr Dżafar planuje przejąć władzę. Najmocniejszym elementem pozostaje Dżin, którego tempo żartów wyraźnie odróżnia film od wcześniejszych baśni Disneya. Opowieść dobrze pokazuje konsekwencje budowania relacji na kłamstwie, choć Agrabah jest fantazją złożoną z luźno wymieszanych motywów Bliskiego Wschodu i Azji.
• 32. Król Lew (The Lion King) — 1994.
  Simba, syn króla Mufasy, ucieka po śmierci ojca, przekonany przez Skazę, że odpowiada za tragedię. Dopiero jako dorosły wraca, by odzyskać Lwią Ziemię. Film łączy historię dojrzewania z motywami szekspirowskimi, musicalem i komedią Timona oraz Pumby. Komputerowo przygotowana szarża antylop była wówczas technicznym osiągnięciem. Śmierć Mufasy pozostaje jednak jedną z najmocniejszych scen w kinie familijnym.
• 33. Pocahontas (Pocahontas) — 1995.
  Córka wodza poznaje angielskiego osadnika Johna Smitha i próbuje zapobiec konfliktowi między przybyszami a swoim ludem. Film porusza temat chciwości, uprzedzeń i odpowiedzialności za przemoc, ale jest romantyczną fikcją inspirowaną postaciami historycznymi, a nie rekonstrukcją wydarzeń. Nie powinien zastępować lekcji historii. Jako musical zachwyca muzyką i plastyką krajobrazów, natomiast jego próba uproszczenia kolonizacji do konfliktu „dwóch stron” pozostawia poważny niedosyt.
• 34. Dzwonnik z Notre Dame (The Hunchback of Notre Dame) — 1996.
  Quasimodo żyje zamknięty w wieży katedry pod kontrolą sędziego Frolla. Spotkanie z Esmeraldą skłania go do buntu i wyjścia poza narzucone granice. Film podejmuje tematy wykluczenia, fanatyzmu, pożądania, prześladowania i nadużywania władzy. Komediowe gargulce próbują rozładować napięcie, czasem zbyt gwałtownie. To jedna z najbardziej dojrzałych animacji Disneya i zdecydowanie nie jest lekką bajką tylko dlatego, że ma piosenki.
• 35. Herkules (Hercules) — 1997.
  Syn Zeusa zostaje pozbawiony boskości przez Hadesa i wychowuje się wśród ludzi. Aby wrócić na Olimp, musi udowodnić, że jest prawdziwym bohaterem. Film miesza mitologię grecką z komedią, gospel i współczesnym językiem celebrytów. To swobodna przeróbka mitów: zmienia pochodzenie Herkulesa, charakter Hadesa i relacje między bogami. Jako źródło wiedzy o mitologii się nie sprawdzi, ale jako szybka komedia ma świetny rytm i mocnego przeciwnika.
• 36. Mulan (Mulan) — 1998.
  Mulan przebiera się za mężczyznę i zajmuje miejsce schorowanego ojca w armii. Wspierana przez smoka Mushu przechodzi szkolenie, walczy z Hunami i ratuje cesarza. Film oparto na chińskiej legendzie, ale jego realia są przetworzone przez formułę amerykańskiego musicalu. Sceny wojenne, odkrycie zniszczonej wioski i zagrożenie egzekucją nadają historii większy ciężar niż komediowa obecność Mushu może sugerować.
• 37. Tarzan (Tarzan) — 1999.
  Osierocone niemowlę zostaje wychowane przez gorylicę Kalę. Dorosły Tarzan spotyka Jane i odkrywa, że należy do tego samego gatunku co uczestnicy ekspedycji. Musi zdecydować, którą rodzinę chronić, gdy myśliwy Clayton planuje schwytać goryle. Film wyróżniają dynamiczne sceny poruszania się po drzewach oraz piosenki Phila Collinsa. Początek zawiera śmierć rodziców Tarzana i dziecka Kaly, a finał jest brutalniejszy, niż zapamiętuje wielu dorosłych.
• 38. Fantazja 2000 (Fantasia 2000 / Fantasia/2000) — 2000.
  Nowa antologia animacji inspirowanych muzyką klasyczną. Wśród segmentów są latające wieloryby, historia ołowianego żołnierzyka, nowojorska Błękitna rapsodia, arka Noego z Donaldem oraz ognisty ptak niszczący i odradzający las. Z filmu z 1940 roku powrócił Uczeń czarnoksiężnika. Premiera galowa odbyła się 17 grudnia 1999 roku, ale regularne pokazy IMAX rozpoczęły się 1 stycznia 2000 roku — dlatego oficjalny rocznik to 2000.
• 39. Dinozaur (Dinosaur) — 2000.
  Iguanodon Aladar zostaje wychowany przez lemury. Po katastrofie spowodowanej deszczem meteorytów dołącza do stada szukającego bezpiecznych terenów lęgowych i sprzeciwia się bezwzględnemu przywódcy Kronowi. To komputerowa produkcja ujęta w oficjalnej filmografii Walt Disney Animation Studios, ale pominięta w dawnej liście tradycyjnych klasyków rysunkowych. Realistyczna oprawa była główną atrakcją; historia pozostaje prosta i chwilami powtarzalna.
• 40. Nowe szaty króla (The Emperor’s New Groove) — 2000.
  Samolubny cesarz Kuzco zostaje zamieniony w lamę przez byłą doradczynię Yzmę. Aby odzyskać ludzką postać i tron, musi współpracować z wieśniakiem Pachą, którego wcześniej zamierzał wyrzucić z domu. Film świadomie odchodzi od wystawnego musicalu: stawia na krótkie sceny, szybkie dialogi, absurd i duet Yzmy z Kronkiem. Nie ma rozmachu Króla Lwa, ale znakomicie działa jako komedia i wyraźnie zapowiada zmianę stylu studia po 2000 roku.

FAQ — najczęstsze pytania o stare bajki Disneya

Czy Toy Story jest klasyczną bajką Disneya?
Nie. Film wyprodukował Pixar. Disney odpowiadał za jego dystrybucję, ale Toy Story nie należy do filmografii Walt Disney Animation Studios ani do tradycyjnego kanonu Disney Classics.

Dlaczego Saludos Amigos bywa oznaczane jako film z 1942 roku?
Premiera światowa odbyła się 24 sierpnia 1942 roku w Rio de Janeiro, natomiast premiera amerykańska nastąpiła 6 lutego 1943 roku. Oficjalny katalog Disneya stosuje rok 1943.

Dlaczego Trzej Caballeros ma datę 1944 albo 1945?
Film pokazano w Meksyku 21 grudnia 1944 roku, lecz do kin w Stanach Zjednoczonych wszedł 3 lutego 1945 roku. W głównym katalogu widnieje 1945.

Czy Fantazja 2000 jest filmem z 1999 czy 2000 roku?
Pokaz galowy odbył się 17 grudnia 1999 roku w Carnegie Hall. Regularna dystrybucja IMAX ruszyła 1 stycznia 2000 roku, dlatego studio zalicza film do roku 2000.

Czy kontynuacje, takie jak Król Lew II i Mała Syrenka II, należą do głównego kanonu?
Nie. To produkcje przygotowane na rynek domowy przez inne jednostki Disneya. Nie są numerowanymi pełnometrażowymi filmami Walt Disney Animation Studios.

Które stare bajki Disneya najlepiej nadają się dla małego dziecka?
Najpierw wybierz Przygody Kubusia Puchatka, Aryskotratów, 101 dalmatyńczyków i Kopciuszka. Dla wrażliwego przedszkolaka odłóż Tarana i magiczny kocioł, Dzwonnika z Notre Dame, finał Fantazji oraz Bambi. Sam wiek nie wystarcza — ważniejsza jest reakcja dziecka na śmierć rodzica, pościgi, potwory i długie sceny napięcia.

Od czego zacząć własny maraton starych bajek Disneya?
Zacznij od sześciu filmów pokazujących kolejne etapy rozwoju studia: Królewna Śnieżka, Kopciuszek, 101 dalmatyńczyków, Księga dżungli, Mała Syrenka i Król Lew. Potem sięgnij po mniej znane produkcje. Filmy składankowe z lat 1943–1949 zostaw na koniec — są historycznie ważne, ale najsłabiej sprawdzają się jako tradycyjny rodzinny seans.